Eşyanın Gümrük Tarife İstatistik Pozisyonu (GTİP) kodunun doğru tespiti, gümrük vergilerinin,
ticaret politikası önlemlerinin ve ithalat izinlerinin temelini oluşturur. Gümrük idareleri
tarafından risk kriterleri çerçevesinde eşyanın kırmızı hatta sevk edilerek laboratuvar tahliline
tabi tutulması sonucunda, beyan edilen GTİP kodunun farklı bir tarife pozisyonu ile
değiştirilmesi sık karşılaşılan bir durumdur.
Yeni tespit edilen GTİP kodunun daha yüksek oranda Gümrük Vergisi veya İlave Gümrük
Vergisi (İGV) gerektirmesi halinde, idare tarafından ithalatçıya vergi farkının üç katı oranında
para cezası kesilmektedir. Bağlayıcı Tarife Bilgisi (BTB) kararları, Gümrük Tarife Cetveli
İzahnamesi ve uluslararası sınıflandırma kuralları dikkate alınmadan yapılan hatalı laboratuvar
tespitlerine ve uygulanan haksız gümrük cezalarına karşı hukuki itiraz yollarını etkin bir şekilde
işletiyoruz.
İthalatta haksız rekabetin önlenmesi ve yerli üreticinin korunması amacıyla belirli ürün
gruplarında Gözetim ve Kayıt Belgesi uygulamaları yürütülmektedir. Bu uygulamalar
kapsamında eşyanın birim kıymetinin, tebliğlerde belirlenen referans kıymetlerin altında
kalmaması gerekmektedir. İthalat aşamasında gümrük beyannamesinde yer alan kıymet ile
Kayıt Belgesinde veya Gözetim Belgesinde yer alan kıymet arasında %5'i aşan bir farklılık
bulunması, gümrük idarelerince ciddi bir ihlal olarak değerlendirilmektedir.
İdareler, bu tür miktar veya kıymet farklılıklarında Gümrük Kanunu'nun 234. veya 235.
maddeleri uyarınca ağır idari para cezaları ve ek tahakkuklar uygulamaktadır. Ancak, gümrük
beyannamesi tescil edilirken yapılan cari kontrollerde veya sonradan kontrollerde tespit
edilen bu uyuşmazlıklarda, idarenin ilgili mevzuat ve genelgelerde yer alan usulleri (örneğin
yurt dışı gider artırımı imkanları) eksik uyguladığı durumlar sıklıkla görülmektedir.
Uluslararası ticarette dampingli veya sübvansiyonlu ithalatın yerli sanayiye zarar vermesini
engellemek amacıyla İthalatta Haksız Rekabetin Önlenmesi Hakkında Kanun kapsamında
Dampinge Karşı Vergi ve Telafi Edici Vergi uygulanmaktadır. Özellikle Çin veya Hindistan gibi
ülkeler menşeli belirli sanayi ürünlerinde (örneğin paslanmaz çelik bant, cam eşya veya plastik
ürünler) bu vergiler sıklıkla karşımıza çıkmaktadır.
Gümrük idareleri, sonradan kontrol veya laboratuvar tahlili neticesinde eşyanın Gümrük
Tarife İstatistik Pozisyonunu (GTİP) veya menşe ülkesini değiştirerek geriye dönük telafi edici
vergi tahakkukları yapabilmektedir. Bu vergilerin eksik ödendiği iddiasıyla, Gümrük Kanunu
234. madde uyarınca vergi farkının üç katı oranında para cezası kesilmesi firmaları büyük mali
krizlere sürükleyebilmektedir. İdarenin somut delillere dayanmadan, salt varsayımlarla
uyguladığı damping ve sübvansiyon vergisi cezalarının idari itiraz ve mahkeme aşamalarında
iptali için uzman hukuki destek sağlıyoruz.
Bazı ülkeler (örneğin ABD) menşeli eşyaların Avrupa Birliği üzerinden veya doğrudan
ithalatında, ülkemiz aleyhine oluşan tarife farklılıklarını gidermek amacıyla Ek Mali Yükümlülük
(EMY) tahsil edilmektedir. Serbest dolaşıma giriş işlemlerinde, eşyanın ek mali yükümlülüğe
tabi bir ülke menşeli olmadığını ispat etmek (menşe tevsiki) ithalatçının sorumluluğundadır.
İthalatçılar genellikle eşyanın A.TR Dolaşım Belgesi eşliğinde gelmesini yeterli görerek Menşe
Şahadetnamesi ibraz etmemektedir. Ancak gümrük mevzuatı, ticaret politikası önlemi veya
ek mali yükümlülük söz konusu olduğunda A.TR belgesinin tek başına yeterli olmadığını ve
mutlaka geçerli bir menşe belgesi sunulması gerektiğini emretmektedir.
Avrupa Kömür ve Çelik Topluluğu (AKÇT) kapsamına giren demir ve çelik ürünlerinin Türkiye
ile Avrupa Birliği arasındaki ticareti, standart Gümrük Birliği kurallarından farklı bir menşe
kuralına tabidir. AKÇT ürünlerinin tercihli rejimden (gümrük vergisi muafiyetinden)
yararlanabilmesi için A.TR Dolaşım Belgesi değil, mutlak surette EUR.1 Dolaşım Belgesi veya
Fatura Beyanı ibraz edilmesi zorunludur.
Dış ticarette en sık yapılan hatalardan biri, eşyanın laboratuvar tahlili sonucunda GTİP
kodunun değişerek AKÇT kapsamına girmesi ve gümrük idaresinin dosyada yalnızca A.TR
belgesi bulunduğu için tercihli tarife hakkını reddetmesidir. Bu durumda gümrük vergisi, İlave
Gümrük Vergisi (İGV) ve ağır para cezaları doğmaktadır. Teknik tarife sınıflandırmaları ve
uluslararası anlaşmaların karmaşık yapısından kaynaklanan bu mağduriyetlerin giderilmesi ve
cezaların iptali için hukuki danışmanlık sunuyoruz.
Türkiye'nin de taraf olduğu Pan-Avrupa-Akdeniz (PAAMK) Menşe Kümülasyon Sistemi gibi
uluslararası anlaşmalarda, eşyanın tercihli menşe statüsüne sahip olup olmadığı İdari İşbirliği
kapsamında denetlenmektedir. İhracatçı ülke makamlarından yasal süre içinde doğrulama
cevabı gelmemesi halinde, idare eşyanın menşeini reddetmekte ve vergi muafiyetini
kaldırmaktadır. Ancak firmalar, Anayasa'nın 90. maddesi ve GATT Anlaşması'nın 17. maddesi ışığında "yabancı makamların cevap vermemesinin kendilerine fatura edilemeyeceği" savunmasını yapmaktadır. İdarenin somut delil sunmadan (örneğin eşyanın fiilen Çin'den geldiğini ispatlamadan) yalnızca sessizliğe dayanarak işlem tesis etmesi, gümrük hukukunda ispat
yükü tartışmalarının merkezini oluşturmaktadır.
İhracat işlemlerinde eşyalarınız usulüne uygun şekilde gümrüğe sunulup yurt dışı edilmesine
rağmen, gümrük idareleri sonradan yaptıkları masa başı evrak taramalarıyla eşyanın Gümrük
Tarife İstatistik Pozisyonu (GTİP) kodunu geriye dönük olarak değiştirebilmektedir. Gümrük
idaresi, yeni belirlediği GTİP kodundaki eşyanın ihracatının Bakanlık iznine veya uygunluk
belgesine tabi olduğu gerekçesiyle firmalara Gümrük Kanunu'nun 235/2-b maddesi uyarınca
eşyanın gümrüklenmiş değerinin onda biri oranında ağır idari para cezaları kesmektedir.
Yargı kararları; eşyanın fiziki muayenesi veya laboratuvar tahlili yapılmadan, sadece önceki
beyannamelere bakılarak soyut ve varsayımsal gerekçelerle GTİP tespiti yapılamayacağını
açıkça ortaya koymaktadır.
Gümrük Kanunu'nun 234. maddesi, noksan kıymet beyanlarında tahsil edilmeyen "ithalat
vergilerinden" ayrı olarak vergi farkının üç katı oranında para cezası kesilmesini emreder.
Ancak gümrük idareleri, eksik tahsil edildiğini iddia ettikleri Dampinge Karşı Vergileri de bu
ceza matrahına dahil ederek firmalara astronomik cezalar yansıtabilmektedir.
3577 sayılı İthalatta Haksız Rekabetin Önlenmesi Hakkında Kanun'da, damping vergisinin eksik
ödenmesine yönelik özel bir para cezası düzenlemesi bulunmamaktadır. Danıştay içtihatları;
anayasal "kanunsuz suç ve ceza olmaz" ilkesi gereğince, yasal bir dayanağı olmadan damping
vergisinin Gümrük Kanunu 234. madde cezalarına matrah yapılamayacağını hükme
bağlamıştır.
İthal eşyasının hangi Gümrük Tarife İstatistik Pozisyonunda (GTİP) sınıflandırılacağı, alınacak
vergi oranını doğrudan belirler. Gümrük idareleri, zaman zaman eşyanın ticari tanımını veya
kullanım alanını göz ardı ederek, Gümrük Tarife Cetveli İzahnamesi ve Tarife Yorum Kuralları'na (GYK) aykırı sınıflandırmalar yapabilmektedir. (Örneğin; bir filtre cihazının aksam- parça sayılması veya mekanik bir zamanlayıcının farklı bir eşya grubuna sokulması gibi).İdari yargı kararlarında ve uluslararası gümrük uygulamalarında, Avrupa Birliği Bağlayıcı Tarife Bilgisi (BTB) veri tabanındaki emsal kararlar ile eşyanın spesifik tanımının önceliği esastır.
Tercihli ticaret anlaşmaları kapsamında, Türkiye'ye ithal edilen eşyalar için sunulan EUR.1
Dolaşım Belgeleri gümrük idaresince sonradan kontrole gönderilebilmektedir. Kontrol
sonucunda, ihracatçı ülkenin resmi gümrük idaresi (örneğin Kuzey Makedonya) belgenin
geçerli olduğunu, usulüne uygun düzenlendiğini ve eşyanın tercihli menşe statüsüne sahip
olduğunu resmi bir yazıyla teyit edebilir. Ancak Türk gümrük idaresi bazen, eşyadan alınan numunelerin laboratuvar tahlillerinde (örneğin sentetik örme kumaş yerine dokuma kumaş çıkması gibi) GTİP farklılıkları bularak, yabancı idarenin onayına rağmen menşe belgesini varsayımsal olarak geçersiz sayabilmektedir. Yargı kararlarına göre; ihracatçı ülke makamlarınca menşe belgesinin geçerliliği teyit edilmişken, gümrük idaresinin somut ve aksi bir menşe tespiti yapmadan sadece tahlil farklılığına dayanarak ek tahakkuk ve ceza kesmesi hukuka aykırıdır.
Web sitesi trafiğini analiz etmek ve web sitesi deneyiminizi optimize etmek amacıyla çerezler kullanıyoruz. Çerez kullanımımızı kabul ettiğinizde, verileriniz tüm diğer kullanıcı verileriyle birlikte derlenir.