1. Gümrük Kararlarına İtirazın Zımnen Reddi ve Dava Açma Süreleri

Gümrük Kanunu'nun 242. maddesi gereğince, ek tahakkuk veya para cezası kararlarına karşı bir üst makam olan Bölge Müdürlüğüne yapılan itirazların, idare tarafından 30 gün içinde karara bağlanması ve yükümlüye tebliğ edilmesi gerekmektedir. Ancak uygulamada, idarelerin iş yoğunluğu nedeniyle bu yasal süre içinde cevap vermediği durumlarla sıklıkla karşılaşılmaktadır. İdarenin 30 gün boyunca sessiz kalması, hukuken "itirazın zımnen (örtülü olarak)reddedildiği" anlamına gelmektedir. Zımni ret süresinin dolmasıyla birlikte, kararın iptali için Vergi Mahkemelerinde dava açma süresi (30 gün) işlemeye başlar.

Eşyanın ithalatı sırasında menşe belgelerinin veya kıymet unsurlarının doğruluğu konusunda şüpheye düşen gümrük idaresi, eşyanın teslimine hemen onay vermeyebilir. Gümrük Kanunu'nun 198. maddesi, bu gibi durumlarda eşyaya ait vergilerin ve muhtemel para cezalarının teminata bağlanarak, işlemlerin daha sonra yapılmak üzere eşyanın ithalatçıya teslim edilmesine olanak tanır. Ancak idare, yurt dışı araştırmalarından veya sonradan kontrollerden istediği sonucu alamadığında (örneğin menşe belgesi teyit edilemediğinde), geçici olarak alınan bu teminatların Hazine'ye irat kaydedilmesi (paraya çevrilmesi) yönünde işlem başlatmaktadır.

Gümrük idareleri, genellikle Ticaret Bakanlığı müfettişleri tarafından hazırlanan Cevaplı Raporlar veya İkincil Kontrol Raporlarındaki tespitleri mutlak doğru kabul ederek firmalara ceza ve ek tahakkuklar uygulamaktadır. Ancak yargı kararları, müfettiş raporlarının idari işlem tesisi için tek başına yeterli olmadığını; idarenin işlem yaparken kendi somut tespitlerini, fiziki muayenelerini veya teknik incelemelerini ortaya koyması gerektiğini vurgulamaktadır. Sadece geçmiş beyannamelerdeki verilere dayanan, emsal kıyaslamalarıyla veya soyut varsayımlarla oluşturulan müfettiş raporları doğrultusunda kesilen milyonlarca liralık cezalar idari yargıda iptal edilebilmektedir.

Çok kalemli gümrük beyannamelerine veya farklı faturalara (navlun, debit note vb.) istinaden kesilen yek yekûn ceza kararlarına karşı açılan iptal davalarında, İdare Mahkemeleri bazen "kısmi kabul, kısmi ret" kararları verebilmektedir. Yani mahkeme, idarenin kestiği cezanın bir bölümünü hukuka aykırı bularak iptal ederken, bir bölümünü hukuka uygun bularak onamaktadır. Bu tür durumlarda, yargılama giderleri ve karşı taraf (idare) vekalet ücretleri, davadaki "haklılık oranına" göre taraflar arasında paylaştırılmaktadır. Özellikle yüksek meblağlı uyuşmazlıklarda, davanın kısmen reddedilmesi durumunda şirketin üzerine ciddi bir idare vekalet ücreti yükü binebilmektedir. Bu nedenle, davanın henüz dilekçe aşamasında hangi kalemlerin dava konusu yapılacağının risk analizinin gümrük avukatınca stratejik olarak planlanması kritik öneme sahiptir.

Gümrük ihtilaflarında tebligatların Ulusal Elektronik Tebligat Sistemi (UETS) üzerinden yapılması standart hale gelmiştir. Gümrük idareleri, e-tebligatın şirketin sistemine düştüğü andan itibaren 5 gün sonra tebliğ edilmiş sayılacağını bilse de, sistem arka planında (log kayıtlarında) belgenin hangi gün ve saatte firma yetkilisince tıklandığı (Okunma Tarihi)kaydedilmektedir. Şirket yetkililerinin veya gümrük müşavirlerinin, e-tebligat zarfını 5 günlük süre dolmadan açıp okuması halinde, tebliğ tarihi artık belgenin "okunduğu gün" olarak tescil edilir. Yasal itiraz ve dava açma süreleri de bu okuma tarihinden itibaren işlemeye başlar.

Gümrük idareleri ile yaşanan uyuşmazlıklarda, idare tarafından gönderilen her yazıya karşı doğrudan iptal davası açılması hukuken mümkün değildir. İdari yargıda dava açılabilmesinin en temel şartı, söz konusu işlemin "kesin ve yürütülmesi zorunlu (icrai)" bir nitelik taşımasıdır. Örneğin, gümrük idaresinin "eşyanın menşe şartlarını sağlamadığı anlaşıldığından vergilerin15 gün içinde ödenmesi gerektiğine" dair gönderdiği ihtar ve bilgilendirme mahiyetindeki yazılar, tek başına kesin bir tahakkuk veya ceza kararı niteliği taşımaz. Bu tür hazırlayıcı veya bilgilendirici yazılara karşı açılan davalar, İdare ve Vergi Mahkemelerince "incelenmeksizin ret "kararıyla sonuçlanmaktadır.

Gümrük müşavirleri, dolaylı temsilci sıfatıyla yürüttükleri işlemlerde zaman zaman ithalatçı veya ihracatçı şirketlerin gümrük ihlallerine "kasten iştirak ettikleri" iddiasıyla karşı karşıya kalabilmektedir. Gümrük idareleri, Kabahatler Kanunu'nun iştirak hükümleri veya Gümrük Kanunu kapsamında, beyanda kullanılan verilerin yanlış olduğunu "mesleki tecrübesi gereği bilmesi gerektiği" varsayımıyla müşavirlik firmalarına da ağır cezai sorumluluklar yükleyebilmektedir. Ancak idari yargı içtihatlarına göre, müşavirin sunduğu belgenin doğruluğunu araştırma yükümlülüğü sınırsız değildir ve kasıtlı iştirakin somut delillerle kanıtlanması şarttır.

Telsiz ekipmanları, tekstil ürünleri veya belirli makine türleri gibi eşyaların ithalat işlemlerinin yalnızca Ticaret Bakanlığınca belirlenmiş "İhtisas Gümrüklerinden" yapılması zorunludur. Firmaların bu kuralı atlayarak yetkisiz gümrük müdürlüklerinden işlem yapması durumunda, gümrük müfettişleri tarafından mevzuat ihlali gerekçesiyle cezai müeyyideler uygulanmak istenmektedir. Ancak ceza hukukunun en temel prensiplerinden olan "Kanunsuz suç ve ceza olmaz" ilkesi gümrük işlemlerinde de geçerlidir. İhtisas gümrüğü uygulamasını ihlal etmenin cezai yaptırıma bağlandığı yasal düzenlemenin (veya Resmi Gazete ilanının), beyanname tescil tarihinden sonra yürürlüğe girmiş olması halinde, firmalara geriye dönük ceza tatbik edilmesi hukuken mümkün değildir.

Avrupa Birliği Sahtecilikle Mücadele Ofisi (OLAF) tarafından hazırlanan raporlar veya gümrük idarelerinin menşe belgelerine yönelik yaptığı uluslararası araştırmalar sonucunda, eşyaların beyan edilen ülkeden farklı bir menşeye sahip olduğu (örneğin Belçika yerine Çin menşeli olduğu) iddia edilebilmektedir. Gümrük idareleri, vergi kaybı doğuran bu tür belge geçersizliği durumlarında yalnızca ek tahakkuk ve idari para cezası kesmekle kalmayıp, konuyu 5607 sayılı Kaçakçılıkla Mücadele Kanunu kapsamında değerlendirmektedir. İdare, "gerçeğe aykırı olarak düzenlenmiş menşe belgelerini kullanarak gümrük vergilerinin eksik tahakkuk ettirilmesine neden olunduğu" iddiasıyla Cumhuriyet Başsavcılıklarına suç duyurusunda bulunabilmektedir.

Gümrük işlemlerinde, eşyanın Gümrük Tarife İstatistik Pozisyonu (GTİP) veya kıymeti konusunda gümrük idaresi ile ihtilafa düşüldüğünde, eşyanın gümrükten hızla çekilebilmesi ticari operasyonlar için hayati önem taşır. Bu gibi durumlarda firmalar, idarenin talep ettiği yüksek vergileri ödemek zorunda kalabilmektedir. Ancak yasal haklarınızı korumanın etkili bir yolu vardır: İhtirazi kayıtla beyan ve ödeme yapmak. İhtirazi kayıtla yapılan ödemelerde, idarenin vergi tahakkukuna veya tahsilatına katılmadığınızı resmi olarak beyan etmiş olursunuz. Bu sayede, eşyanızı gümrükten çektikten sonra 15 gün içinde Bölge Müdürlüğüne idari itirazda bulunabilir ve ardından Vergi Mahkemelerinde dava açarak fazla ödenen vergilerin yasal faiziyle iadesini talep edebilirsiniz.

İthalat işlemlerinde, eşyanın gümrük kıymetinin eksik beyan edildiğinden şüphelenen gümrük idareleri, mahreç ülkedeki (ihracatçı ülkedeki) FOB veya EXW bedelli ihracat beyannamelerini ve navlun faturalarını inceleme konusu yapabilmektedir. Ancak bu belgelerin, ilgili ülkenin resmi makamları yerine doğrudan taşımacılığı yapan özel hukuk tüzel kişisi (lojistik)firmalardan temin edildiği vakalara sıklıkla rastlanmaktadır. Vergi Mahkemeleri; yurt dışı resmi makamlarınca tevsik ve tasdik edilmemiş, sadece taşıyıcı firmadan alınan evrakların tek başına kıymet noksanlığını ispata yeterli olamayacağına hükmetmektedir.

Dış ticarette eşyanın Gümrük Tarife İstatistik Pozisyonu (GTİP) tespit edilirken, sadece faturadaki ticari tanım değil, eşyanın niteliği ve asıl kullanım amacı da belirleyicidir. Örneğin; faturada "cam sürahi" olarak geçen bir ürünün filtre kahve makinesi demliği olması, yahut "dijital zamanlayıcı" olarak beyan edilen bir ürünün beyaz eşyalarda kullanılan mekanik bir tetikleyici olması durumunda gümrük idaresi eşyayı tamamen farklı bir fasılda sınıflandırmaktadır. Eşyanın GTİP kodunun idarece bu şekilde değiştirilmesi; İlave Gümrük Vergisi (İGV), Kaynak Kullanımını Destekleme Fonu (KKDF) ve Ürün Güvenliği Denetimi (TAREKS, CE) gibi pek çok yeni yükümlülük doğurmakta, eksiklik halinde ağır cezalar yansıtılmaktadır.

Gümrük vergi ve cezalarına karşı İlk Derece Vergi Mahkemelerinde açılan davalar sonucunda verilen kararlar (kabul, ret veya kısmen kabul), uyuşmazlığın nihai çözümü olmayabilir. Mahkeme kararlarının tebliğinden itibaren 30 gün içinde "İstinaf" kanun yoluyla Bölge İdare Mahkemesi (BİM) Vergi Dava Dairelerine taşınması mümkündür. İstinaf incelemesinde Bölge İdare Mahkemesi, hem hukuka uygunluk denetimi yapar hem de davanın esasına girerek maddi olayları yeniden değerlendirir; gerekirse ilk derece mahkemesinin kararını kaldırarak davanın reddine veya kabulüne doğrudan hükmedebilir.

Gümrük Kanunu'nun 234/1-a maddesi, eşyanın gümrük tarifesini oluşturan unsurlarında veya vergilendirmeye esas sayı, baş, ağırlık gibi ölçülerinde bir "aykırılık" bulunması halinde ceza uygulanmasını emreder. Ancak gümrük müfettişleri veya muayene memurları, tarife pozisyonunu etkilemeyen, vergi matrahında %5'i aşan bir fark yaratmayan basit ticari tanım eksikliklerini dahi "aykırılık" kabul ederek hukuka aykırı şekilde ağır cezalar uygulayabilmektedir. Bir eşyanın menşeinin, kıymetinin ve ağırlığının doğru beyan edilmiş olmasına rağmen, salt evrak üzerindeki (örneğin menşe belgesi üzerindeki imza formatı veya mühür tipi) usuli şüpheler nedeniyle kesilen cezalar "suçta ve cezada kanunilik" ilkesine aykırıdır.

Gümrük ihtilaflarına ilişkin devam eden idari itiraz veya dava süreçlerinde, zaman zaman yürürlüğe giren Vergi Affı / Yapılandırma Kanunları (örneğin 7143 veya 7326 sayılı Kanunlar)şirketlere büyük avantajlar sunmaktadır. Bu yapılandırma kanunlarından faydalanabilmenin ön koşulu ise, ihtilaflı vergi ve cezalara ilişkin açılan davalardan "feragat" edilmesidir. İdari Yargılama Usulü Kanunu (İYUK) ve Hukuk Muhakemeleri Kanunu (HMK) uyarınca davadan feragat beyanı, hüküm kesinleşinceye kadar (İstinaf veya Temyiz aşamalarında dahi)her zaman yapılabilir ve kesin hüküm gibi hukuki sonuç doğurarak yargılamayı sonlandırır.

Dış ticarette eşyanın gümrük kıymetinde veya tarifesinde meydana gelen noksanlıklar, Gümrük Kanunu'nun 234. maddesi uyarınca vergi farkının 3 katı oranında ağır idari para cezalarına tabi tutulmaktadır. Ancak mevzuatımız, dürüst mükellefi korumak adına çok önemli bir istisna barındırır: Söz konusu beyan eksikliklerinin (örneğin unutulan bir fiyat farkı faturasının), gümrük idaresi tarafından tespit edilmeden önce ithalatçı tarafından kendiliğinden bildirilmesi durumunda, kesilecek ceza yasal indirimle yüzde on (1/10)nispetinde uygulanır. Buna karşın, gümrük idareleri bazen firmanın kendiliğinden yaptığı bildirimleri, usul ve şekil şartlarına (Örn. İstisnai Kıymet Formu) uymadığı gerekçesiyle reddedebilmekte ve indirim hakkını kullandırmadan en üst sınırdan ceza uygulayabilmektedir.

Dahilde İşleme Rejimi (DİİB) kapsamında şartlı muafiyetle ithal edilen eşyalara ait vergiler kural olarak teminata bağlanmaktadır. Gümrük idareleri sonradan yaptıkları incelemelerde, gümrüğe sunulan teminatın miktar olarak "noksan" alındığını tespit ettiğinde, doğrudan Gümrük Kanunu'nun 234. maddesi kapsamında ağır para cezaları kesme yoluna gitmektedir. Ancak Danıştay içtihatları bu konuya netlik kazandırmıştır: DİİB taahhütleri ihlal edilmedikçe ve eşyalar usulüne uygun ihraç edildikçe ortada bir "vergi kaybı" oluşmaz. Salt olası vergi kayıplarını önlemeye yönelik olan ve şartlar oluştuğunda zaten iade edilecek olan teminatın baştan eksik alınmış olması, tek başına ceza uygulanması için yeterli değildir.

Gümrük idarelerince tebliğ edilen para cezalarının 15 günlük yasal süre içerisinde ödenmesi durumunda, 5326 sayılı Kabahatler Kanunu'nun 17/6. maddesi uyarınca ceza tutarında dörtte bir (1/4) oranında indirim uygulanmaktadır. Yüksek tutarlı cezalarda bu %25'lik indirim, şirket bütçeleri için ciddi bir rahatlama sağlar. Uygulamada sıkça düşülen yanılgı, cezanın indirimli olarak ödenmesinin "suçu kabul etmek" anlamına geldiği ve dava hakkını ortadan kaldırdığı yönündedir. Oysa hukuken cezayı indirimli ödemek, kararın iptali için idari itiraz yollarına başvurulmasına ve Vergi Mahkemesinde dava açılmasına engel teşkil etmez.

Türkiye'nin de dahil olduğu Pan-Avrupa-Akdeniz (PAAMK) Menşe Kümülasyon Sistemi'nde, üye ülkeler arası ticareti düzenleyen menşe kuralları revize edilmiştir (2023 Kuralları). Ancak bu kurallar, tüm üye ülkeler (örneğin Karadağ, Sırbistan, Fas) tarafından aynı anda iç hukuka aktarılmamıştır. Bu geçiş döneminde, bazı ülkelerle eski 2012 kuralları uygulanırken, EFTA gibi bazı ülkelerle yeni 2023 kuralları (Revised Rules) uygulanmaktadır. Bu ikili yapı, gümrüklerde büyük karmaşaya neden olmaktadır. Üzerinde "Revised Rules" şerhi bulunan bir EUR.1 belgesi, işlemi yapan ülkenin mevzuat altyapısına göre gümrük idaresince geçerli veya geçersiz kabul edilebilmektedir.

 Gümrük sahalarında (örneğin Kapıkule) taşıtlarda veya yolcu beraberinde yapılan kontrollerde, beyan dışı olduğu veya yasal kullanım sınırını aştığı iddiasıyla faturalı ve bandrollü dahi olsa eşyalara yetkisiz mercilerce el konulabilmektedir. İdare, 4733 veya 5607 sayılı Kanunlara dayanarak makam oluru olmaksızın fiili el koyma işlemi yapabilmekte ve ardından eşyalar için "mülkiyetin kamuya geçirilmesi" ve "tasfiye/imha" kararları alabilmektedir. Yasal belgeleri (fatura, bandrol) tam olan ve serbest dolaşımda bulunan eşyalara hukuka aykırı tutanaklarla el konulması, idarenin ağır bir hizmet kusurudur. 

 Çok kalemli gümrük beyannamelerinde, faturanın bir kısmının peşin, bir kısmının ise vadeli (mal mukabili) ödenmesi ticari hayatta sıkça karşılaşılan bir durumdur. Ancak gümrük mevzuatı, peşin ödenen tutarın kalemler arasında fatura bedeline göre orantılı olarak dağıtılmasını emretmektedir. İthalatçı firmalar genellikle peşin ödenen tutarı sadece KKDF oranı yüksek (%6) olan kalemlere sayarak, fon kesintisinden tamamen muaf olmayı hedeflemektedir. Gümrük idareleri, orantısal dağıtım kuralına uyulmadığını tespit ettiğinde, peşin olarak kabul edilemeyecek kısım üzerinden KKDF tahakkuku yapmakta ve bu fark üzerinden Gümrük Kanunu 234. maddesi uyarınca cezai müeyyide uygulamaktadır. 

 Belirli stratejik ürünlerin, örneğin petrol ve petrol türevi ürünlerin (örneğin Penetrasyon Asfalt) ihracatı, ilgili kararlar uyarınca Ticaret Bakanlığı'nın özel iznine tabidir. Ancak firmalar, eşyalarını izne tabi olmayan farklı bir GTİP kodu (örneğin Bitüm Asfalt) altında beyan ederek fiili ihracatı tamamlayabilmektedir. Gümrük müfettişlerince geriye dönük yapılan evrak denetimlerinde, eşyanın asıl niteliğinin izne tabi olan bir pozisyona (GTİP'e) uyduğu değerlendirilirse, gerekli izin belgesi alınmadan ihracat yapıldığı gerekçesiyle G.K. 235/2-b maddesi kapsamında gümrüklenmiş değerin %10'u oranında ceza kesilmektedir.

 Çok kalemli gümrük beyannamelerinde sıklıkla yapılan bir hata, beyannamenin ilk kaleminin Dahilde İşleme Rejimi (DİİB) gibi damga vergisinden muaf bir rejimde olması nedeniyle, belgenin tamamının vergiden muaf sanılmasıdır. Eğer aynı beyannamenin diğer kalemlerinde Serbest Dolaşıma Giriş (kati ithalat) rejimine tabi eşyalar bulunuyorsa, yasal olarak damga vergisi yükümlülüğü doğmaktadır. Gümrük müfettişleri, bu eksikliği tespit ettiğinde yalnızca damga vergisini tahsil etmekle kalmaz; ödenmeyen damga vergisini KDV matrahına dahil ederek Gümrük Kanunu 234/1-b maddesi uyarınca ağır idari para cezaları tatbik eder.

 Şirketlerin yurt dışındaki müşterilerine veya fuarlara gönderdikleri bedelsiz tanıtım malzemeleri, numuneler ve promosyon ürünleri, kural olarak standart ihracat desteklerinden yararlandırılmaz. Bu kapsamda, bedelsiz ihracat beyannameleri "döviz kazandırıcı faaliyet" sayılmadığından damga vergisi istisnasına tabi değildir. Gümrük operasyonlarında yanlışlıkla muafiyet kodu (DMGV) seçilerek damga vergisi ödenmeden yapılan işlemler, sonradan kontrollerde tespit edildiğinde Vergi Usul Kanunu uyarınca vergi ziyaı ve gecikme faiziyle birlikte tahsil edilmektedir. 

 Çok kalemli gümrük beyannamelerinde, ÖTV'ye tabi olan ve olmayan eşyaların (örneğin su sebili gibi farklı kapasitedeki ürünlerin) aynı antrepo faturası altında bulunması, gider dağıtımını zorlaştırmaktadır. Toplam depolama giderinin, eşyanın cinsine ve hacmine (adet veya kilogram) göre doğru orantıyla kalemlere dağıtılmaması, ÖTV'ye tabi kalemlerin matrahının eksik hesaplanmasına yol açar. Gümrük müfettişleri, bu orantısız dağıtımları tespit ettiğinde, eksik tahsil edilen ÖTV'yi ve buna bağlı KDV'yi geriye dönük olarak tahakkuk ettirip ceza uygulamaktadır. 

 Belirli teknolojik cihazların (örneğin sunucu/server) ithalatında gümrük kıymeti üzerinden %0,5 oranında Kültür Fonu kesintisi yapılması yasal bir zorunluluktur. İthalat sırasında yapılan kritik hatalardan biri, bu kesintinin ilgili kuruma ödenmesine rağmen, beyannamenin finansal bilgiler ekranında KDV matrahına dahil edilmesinin unutulmasıdır. KDV Kanunu'nun 21. maddesi gereğince, ithalat sırasında ödenen her türlü fon ve kesinti KDV matrahının ayrılmaz bir parçasıdır. Bu bedellerin eksik beyan edilmesi, noksan KDV tahsilatına ve Gümrük Kanunu uyarınca vergi cezalarına neden olmaktadır. 

İthal edilmek üzere antrepolarda depolanan eşyalar için ödenen ardiye ve depolama hizmet bedelleri, serbest dolaşıma giriş beyannamesinde KDV matrahına dahil edilmelidir. Eşyanın antrepo rejimi altındayken başka bir firmaya devredilmesi durumunda, devir öncesi döneme ait depolama bedellerinin yeni ithalatçı tarafından beyannameye yansıtılmaması ciddi bir risk oluşturur. Gümrük mevzuatı uyarınca, devir işlemiyle birlikte eşyaya ait vergi sorumlulukları da devralana geçer. İdarece yapılan tespitlerde devir öncesi ardiye giderlerinin KDV ve ÖTV matrahına dahil edilmediği anlaşıldığında, geriye dönük vergi ve ceza kararları uygulanmaktadır.

 İthalat bedellerinin yurt dışına transferi sırasında oluşan banka masrafları üzerinden Banka ve Sigorta Muameleleri Vergisi (BSMV) ödenmemişse, bu tutarların gümrük beyannamesinde yurt içi giderler kalemi altında KDV ve ÖTV matrahına dahil edilmesi yasal bir zorunluluktur.

Müfettiş denetimlerinde, transfer bildirim formlarındaki masrafların beyannameye eksik yansıtıldığı tespit edildiğinde, firmalara Özel Tüketim Vergisi ve KDV ek tahakkukları çıkarılmakta ve vergi farkı üzerinden para cezaları kesilmektedir.

 Dış ticarette beyanne üzerinde beyan edilen teslim şekli ile faturada yer alan teslim şekli arasındaki uyumsuzluklar, gümrük kıymetinin hatalı belirlenmesine neden olur. Örneğin; faturada EXW (İşyerinde Teslim) veya FCA yazmasına rağmen beyannamede DAP veya CIF beyan edilmesi, eşyanın navlun ve sigorta giderlerinin gümrük kıymetine dahil edilmemesi anlamına gelmektedir. Gümrük Yönetmeliği uyarınca, navlun ve sigorta giderlerinin gümrük kıymetine (CIF bedel) eklenmemesi, eksik vergi tahsilatına ve Gümrük Kanunu'nun 234. maddesi gereği 3 katı para cezasına yol açar.

Gümrük beyannamelerinin tescili aşamasında yapılan en kritik maddi hatalardan biri, yurt dışı satış faturasında yer alan döviz cinsi (örneğin Euro) ile beyannamedeki döviz cinsinin (örneğin Dolar) farklı girilmesidir. Çapraz kurlar dikkate alındığında, bu tür bir veri giriş hatası eşyanın gümrük kıymetinin TL bazında eksik hesaplanmasına yol açmaktadır. Gümrük müfettişlerince tespit edilen bu tür basit hatalar dahi "noksan kıymet beyanı" olarak değerlendirilmektedir; eksik ödenen KDV ve Gümrük Vergisi tahsil edilerek Gümrük Kanunu 234. madde uyarınca vergi ziyaı cezaları tatbik edilmektedir.

 Sınır kapılarında (örneğin Kapıkule'de) yurt dışına çıkış yapan araçlarda bulunan ve kişisel kullanım sınırını aştığı iddia edilen yasal bandrollü eşyalara (sigara, tütün mamulleri vb.) gümrük muhafaza ekiplerince el konulabilmektedir. İdare, bu eşyalar için yetkili mülki idare amiri kararı olmadan "mülkiyetin kamuya geçirilmesi" ve "imha" prosedürlerini işletebilmektedir. İç piyasadan yasal faturasıyla satın alınmış, serbest dolaşımda bulunan ve kaçakçılık unsuru taşımayan eşyalara yönelik bu tür yetkisiz el koyma işlemleri açık bir hizmet kusurudur.

 Gümrük idareleri tarafından düzenlenen ek tahakkuk ve para cezası kararlarına karşı yapılacak itirazlarda süre yönetimi davanın kaderini belirler. Gümrük kararlarına karşı 15 günlük idari itiraz süresi bulunmaktadır. Ancak, elektronik tebligat (UETS) sistemi üzerinden yapılan bildirimlerde, tebligatın muhatabın elektronik adresine ulaştığı tarihi izleyen beşinci günün sonunda yapılmış sayılması şeklindeki yasal kural, itiraz ve dava açma sürelerine yasal bir beş günlük esneklik (tampon süre) kazandırmaktadır. Hak kayıplarının önüne geçmek için UETS tebligat tarihlerinin ve itiraz sürelerinin gümrük avukatı eşliğinde, bu beş günlük yasal uzama payı da dikkate alınarak titizlikle hesaplanması elzemdir. 

 İthalat işlemlerinde, özellikle CIF teslim şekliyle beyan edilen eşyalar için gümrük idareleri, eşyayı taşıyan acentelerden sonradan temin ettikleri navlun ve liman yükleme faturalarını inceleyerek ek tahakkuk ve para cezası (G.K. 234/1-b) uygulayabilmektedir. İdare, bu faturalardaki kıymet ile ihracatçı ülkenin gümrük beyannamesini kıyaslamaktadır. Ancak idari yargı nezdinde, yurt dışı resmi makamlarınca tevsik ve tasdik edilmemiş, sadece taşıyıcı firmadan alınan evrakların tek başına "kıymetin noksan beyan edildiğine" kanıt oluşturamayacağı yönünde kararlar mevcuttur.

 İhracat işlemlerinde beyan edilen eşyaların (örneğin bitüm asfalt) gümrük idaresince sonradan yapılan masa başı evrak kontrolleriyle farklı bir Gümrük Tarife İstatistik Pozisyonunda (GTİP) sınıflandırılması sık karşılaşılan bir durumdur. İdare, yeni tespit ettiği GTİP'in Ticaret Bakanlığı iznine tabi olduğunu ileri sürerek, Gümrük Kanunu 235/2-b maddesi uyarınca eşyanın gümrüklenmiş değerinin onda biri oranında ağır para cezaları kesmektedir. Vergi Mahkemesi kararlarına göre; eşya üzerinde fiili bir muayene veya laboratuvar tahlili yapılmadan, sadece firmanın önceki beyannamelerine veya evrak üzerinden yapılan soyut varsayımlara dayanılarak GTİP tespiti yapılamaz. 

 Gümrük idareleri, ithalat işlemlerinde tespit edilen usulsüzlüklerde (örneğin fiili denetim yapılmadan uygunluk belgesi alınmış gibi beyanda bulunulması durumlarında) yalnızca ithalatçı firmayı değil, işlemi yürüten gümrük müşavirini de sorumlu tutabilmektedir. İdare, Gümrük Kanunu'nun 181/2. maddesi ve Kabahatler Kanunu'nun 14/3. maddesi uyarınca, müşavirin "mesleki özen yükümlülüğünü" ihlal ettiğini ve hayatın olağan akışı gereği bu ihlali bilmesi gerektiğini iddia ederek müşavirleri "kasten iştirak" ile suçlamaktadır. Ancak Danıştay içtihatları; müşavirin sunduğu belgenin doğruluğunu araştırma yükümlülüğünün "objektif" olmadığını, kasıt unsurunun somut delillerle kanıtlanması gerektiğini açıkça ortaya koymaktadır.

  Gümrük idaresince kesilen ek tahakkuk ve para cezaları tebliğ edildikten sonra 15 gün içinde ödenmezse, idare 6183 sayılı Kanun kapsamında haciz ve e-haciz gibi cebri tahsilat yollarına başvurabilmektedir. Bu idari işlemlerin Bölge Müdürlüğü nezdinde itirazla reddedilmesinin ardından açılacak iptal davalarında, en stratejik hamle "Yürütmenin Durdurulması (YD)" talebidir. İdari Yargılama Usulü Kanunu'nun (İYUK) 27. maddesi uyarınca, vergi mahkemelerinde dava açılması, tarh edilen gümrük vergilerinin ve cezalarının tahsil işlemlerini kural olarak kendiliğinden durdurmaktadır. Bu sayede şirketler, dava sonuçlanıncaya kadar ağır vergi yüklerini ödemek zorunda kalmazlar.